ඉරානයේ හිටපු ජනාධිපති මහමුද් අහමදිනෙජාද් සම්බන්ධ රහසිගත මෙහෙයුමක්

2024 වසරේ මුල් භාගයේදී, බුඩාපෙස්ට් නුවර විශ්වවිද්‍යාලයක උපකුලපතිවරයෙකුට හංගේරියානු රජයේ ඉහළ පෙළේ නිලධාරියෙකුගෙන් ඉතා පුදුමසහගත ඉල්ලීමක් ලැබුණි. එම නිලධාරියා උපකුලපතිවරයා වූ මහාචාර්ය ගර්ගේලි ඩෙලි (Professor Gergely Deli) වෙත පැවසුවේ, ලුඩොවිකා රාජ්‍ය සේවා විශ්වවිද්‍යාලය (Ludovika University of Public Service) විසින් දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ සමුළුවක් පැවැත්විය යුතු බවත්, ඒ සඳහා කිසිසේත්ම අපේක්ෂා කළ නොහැකි අමුත්තෙකුට ආරාධනා කළ යුතු බවය. ඒ, බොහෝ දෙනෙකුගේ දැඩි අප්‍රසාදයට ලක්ව සිටින ඉරානයේ හිටපු ජනාධිපති මහමුද් අහමදිනෙජාද් (Mahmoud Ahmadinejad) ය. ඊටත් වඩා මවිතයට කරුණ වූයේ ඊට හේතුවයි. එම නිලධාරියා ඩෙලි මහතාට පැවසුවේ, මෙම සමුළුව හුදෙක් අහමදිනෙජාද් මහතාට සිය පරම සතුරෙකු වන ඊශ්‍රායලයේ බුද්ධි අංශ නිලධාරීන් සමඟ බුඩාපෙස්ට්හිදී රහසිගතව සාකච්ඡා පැවැත්වීම සඳහා යොදාගත් ව්‍යාජ මුහුණුවරක් (front එකක්) පමණක් වන බවය. මෙම ආරාධනය හේතුවෙන් තමන්ගේ මෙන්ම විශ්වවිද්‍යාලයේ ද කීර්ති නාමයට කැළලක් ඇති විය හැකි බව ඩෙලි මහතා දැන සිටියේය. නමුත්, මානව වර්ගයා බේරා ගැනීමේ භූමිකාවක කොටස්කරුවෙකු විය හැකි බව තමන් විශ්වාස කළ බව ඔහු සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී පැවසීය. "ඔබට සතුරන් දෙදෙනෙකු සිටිනවා නම්, සහ එම සතුරන්ට එකිනෙකා සමඟ කතා කිරීමට අවශ්‍ය නම්, ඔවුන් ලවා කතා කරවීම සඳහා ඔබට කළ හැකි උපරිම දේ කිරීම වඩාත්ම සුදුසුයි," ඔහු පැවසීය. මෙම මෙහෙයුම පිළිබඳව මැනවින් දන්නා, රහසිගත බුද්ධි තොරතුරු විස්තර කිරීම සඳහා නම හෙළි නොකිරීමේ කොන්දේසිය මත අදහස් දැක්වූ ඇමරිකානු සහ ඉරාන නිලධාරීන්ට අනුව, අහමදිනෙජාද් මහතාගේ 2024 වසරේ විශ්වවිද්‍යාල සංචාරය සහ ඊළඟ වසරේ සිදු කළ දෙවන සංචාරය, සුදුසු කාලය පැමිණි විට ඔහුව ඉරානයේ නව නායකයා ලෙස පත් කිරීම සඳහා බුද්ධි අංශ වත්කමක් (intelligence asset එකක්) ලෙස ඔහු පුහුණු කිරීමට ඊශ්‍රායලය වසර ගණනාවක් තිස්සේ දැරූ උත්සාහයක කොටසක් විය. හිටපු ඇමරිකානු නිලධාරීන්ට අනුව, අහමදිනෙජාද් මහතා බඳවා ගැනීම ඊශ්‍රායලයට කෙතරම් ප්‍රමුඛතාවක් වී තිබුණේද යත්, එම රටේ එවකට ඔත්තු සේවා ප්‍රධානී ඩේවිඩ් බාර්නියා (David Barnea) 2024 වසරේදී අහමදිනෙජාද් මහතා පුද්ගලිකව හමුවීම සඳහා හංගේරියානු අගනුවර වෙත පවා සංචාරය කළේය. ඉන් සති කිහිපයකට පසු, ඊශ්‍රායලයේ විදේශ බුද්ධි අංශය වන මොසාඩ් (Mossad) ආයතනය, තමන් අහමදිනෙජාද් මහතා සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති බව සී.අයි.ඒ. (C.I.A.) ආයතනයට දැනුම් දුන් බව ඔවුහු පැවසූහ. අහමදිනෙජාද් මහතා වටා පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමේ (regime-change) සැලසුමක් ගොඩනැඟීමට ඉශ්‍රායලය ගත් තීරණය, ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන වේගවත් කිරීම, ඊශ්‍රායලය විනාශ කරන ලෙස නිරන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටීම සහ යුදෙව් සංහාරය (Holocaust) ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටි හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමඟ එම රට පැවැත්වූ සබඳතා ඉතිහාසය තුළ දක්නට ලැබුණු අසාමාන්‍ය හැරවුමකි. ඇමරිකානු නිලධාරීන්ට අනුව, මෑත වසරවලදී ඊශ්‍රායලය විසින් අහමදිනෙජාද් මහතාගේ නවාතැන් පහසුකම් සහ සංචාරක වියදම් සඳහා රහසිගතව මුදල් ගෙවා ඇති අතර, ඔහුගේ බුඩාපෙස්ට් සංචාරයන් ඇතුළු අවස්ථා කිහිපයකදීම ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් ඔහු විදේශයන්හිදී හමුවී තිබේ. මෙම උත්සාහය මේ වසරේ පෙබරවාරි මස අගභාගයේදී ඇමරිකානු - ඊශ්‍රායල - ඉරාන යුද්ධයේ පළමු දින කිහිපය තුළදී ටෙහෙරානයේ දැඩි නිරීක්ෂණය යටතේ ජීවත් වූ හිටපු නායකයා වෙනත් ස්ථානයකට රැගෙන යාමේ එඩිතර මෙහෙයුමක උපරිමයට ළඟා විය. එහි අරමුණ වූයේ වත්මන් පාලන තන්ත්‍රය පෙරළා දමා අහමදිනෙජාද් මහතා බලයට පත් කිරීමේ සැලසුම ක්‍රියාත්මක කිරීමයි. එම සැලසුම අසාර්ථක විය.

අමරිකානු හා ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරය සහ අතුරුදහන් වීම

පෙබරවාරි 28 වනදා, ඊශ්‍රායල ගුවන් ප්‍රහාරයක් අහමදිනෙජාද් මහතා ජීවත් වූ නිවාස සංකීර්ණයට එල්ල වූ අතර, ඉන් ඉලක්ක කළේ ඔහුගේ ආරක්ෂකයන් රැඳී සිටි ගොඩනැඟිල්ල සහ ඔහුගේ සන්නද්ධ (armored) රථයයි. ඉහළ පෙළේ ඉරාන නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකුට අනුව,ප්‍රහාරයෙන් පසුව කළු පැහැති පර්ජෝ (Peugeot) වර්ගයේ මෝටර් රථයක් පැමිණ, අහමදිනෙජාද් මහතා එම රථයට නංවාගෙන එම අවුල්සහගත ස්ථානයෙන් අධික වේගයෙන් පිටත්ව ගොස් ඇත. මෙම මෙහෙයුම පිළිබඳව දැනුම ඇති ඇමරිකානු සහ ඉරාන නිලධාරීන් පැවසුවේ එම රථය පදවන ලද්දේ මොසාඩ් නිලධාරීන් විසින් බවත්, ඔවුන් අහමදිනෙජාද් මහතා ඉරානයේ පිහිටි රහසිගත ආරක්ෂිත නිවසක් (safe house එකක්) වෙත රැගෙන ගිය බවත්ය. නමුත් සිදුවූ දේ පිළිබඳව දැනුම ඇති පුද්ගලයන්ට අනුව, හිටපු ඉරාන නායකයා මෙම හදිසි මුදා ගැනීමේ මෙහෙයුම පිළිබඳව දැඩි ලෙස අමනාපයෙන් පසුවූ අතර, තමන් නැවත බලයට පත් කිරීමේ ඊශ්‍රායල සැලසුම පිළිබඳව ඔහු තුළ කලකිරීමක් (disillusioned බවක්) හටගෙන තිබුණි. අවසානයේදී ඔහු තවමත් අපැහැදිලි තත්ත්වයන් යටතේ එම ආරක්ෂිත නිවසෙන් පිටව ගියේය. ඝාතනයට ලක්වූ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අවමංගල්‍ය උත්සවයට පසුගිය සඳුදා දින කෙටි වේලාවකට සහභාගී වන තෙක් අහමදිනෙජාද් දැකගත නොහැකි විය. ඔහුගේ වත්මන් තත්ත්වය තවමත් අවිනිශ්චිතය. නමුත් ඉහළ පෙළේ ඉරාන නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකු පැවසුවේ, ඉරානය විසින් ඊශ්‍රායලය සමඟ පැවැති ඔහුගේ සබඳතා පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු දැන ගැනීමෙන් පසුව, අහමදිනෙජාද් මහතා මේ වන විට ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) බුද්ධි අංශය භාරයේ නිවාස අඩස්සියේ පසුවන බවය. ටෙහෙරාන පාලනය පෙරළා දැමීමේ පුළුල් උත්සාහයක කොටසක් වූ, අහමදිනෙජාද් මහතා ඉරානයේ නායකයා ලෙස පත් කිරීමේ සැලසුම පිළිබඳව ඊශ්‍රායල බලධාරීන් ප්‍රසිද්ධියේ කිසිදු අදහසක් දක්වා නොමැත. එහි තවත් එක් අංගයක් වූයේ උතුරු ඉරාකය පදනම් වූ ඉරාන කුර්දි විරුද්ධවාදී බලකායන් සන්නද්ධ කර පුහුණු කිරීම වන අතර, එමඟින් බටහිර ඉරානයට ඇතුළු වී එහි බලය අල්ලාගෙන අවසානයේ අගනුවර වන ටෙහෙරානය දෙසට ගමන් කිරීම බලාපොරොත්තුව වුවද, එම උත්සාහය කිසිවිටෙකත් ක්‍රියාවට නැංවුයේ නැත. ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් (The New York Times) පුවත්පත විසින් මෙම සැලසුම තුළ අහමදිනෙජාද් මහතාගේ භූමිකාව පිළිබඳ විස්තර මුලින්ම හෙළිදරව් කිරීමෙන් පසුව, මැයි මාසයේදී ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක බලකායේ හිටපු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානී තමීර් හයිමන් (Tamir Hayman) PBS නාලිකාවේ "Firing Line" සංවාද වැඩසටහනට එක්වෙමින් පැවසුවේ, "මෙම පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමේ සැලසුම සඳහා සිදු වීමට නියමිතව තිබූ, ඉතාමත් සුවිශේෂී වූ විශේෂ මෙහෙයුම් මාලාවක් (sequence of special operations) ඇතුළත් වූ බව සහ අහමදිනෙජාද් එම මෙහෙයුම් මාලාවේ කොටස්කරුවෙකු වු බවය." මේ පිලිබඳ අදහස් දැක්වීම සඳහා කරන ලද ඉල්ලීම්වලට මොසාඩ් නිලධාරීන් ප්‍රතිචාර දක්වා නොමැත. එමෙන්ම අහමදිනෙජාද් මහතාගේ ප්‍රකාශකයෙකු වන අලි අක්බර් ජවන්ෆෙක්ර් ද (Ali Akbar Javanfekr) අදහස් දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

ජනාධිපති ධුරයෙන් පසු සිදු වූ වෙනස් වීම (A post-presidential shift)

2005 සිට 2013 දක්වා ඉරානයේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස, අහමදිනෙජාද් මහතා රටේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන දැඩි මතධාරී (hard-line) දේශපාලනඥයා විය. ඔහු ඊශ්‍රායලය තුරන් කිරීම ගැන කතා කළ අතර, ඔහුගේ පාලනය යටතේ ඉරානය යුරේනියම් පොහොසත් කිරීමේ වැඩසටහනක් නැවත ආරම්භ කළ අතර, එමඟින් ඔවුන් රහසිගතව න්‍යෂ්ටික අවි වැඩසටහන පවත්වාගෙන යන බවට සැක මතු විය. 2009 වසරේ අහමදිනෙජාද් මහතා නැවත පත්වීමට එරෙහිව රට පුරා හටගත් නැඟිටීම් දරුණු ලෙස මර්දනය කිරීමට නියෝග කළ අතර, ඔහුගේ පාලන සමය තුළ අධිකරණය විසින් විරුද්ධවාදීන් විශාල වශයෙන් මරා දැමීම (executions) සහ ප්‍රතිවාදීන් හා විරුද්ධවාදීන් සිරගත කිරීම් සිදු කරන ලදී. නමුත් අහමදිනෙජාද් මහතා ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉවත් වූ පසු සිය අදහස් මඳක් මෘදු කරගත් අතර සිය නිල කාලය තුළ කැපී පෙනුණු ඊශ්‍රායල විරෝධී වාග් ප්‍රහාරයන් අඩු කළේය. ඔහු තමන්ගේ අලුතින් හැඩගැසුණු මධ්‍යස්ථ පැත්ත ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නිරන්තරයෙන් උනන්දු වූ අතර, ඉරානයේ පොප් සංගීත සංස්කෘතිය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, දැඩි මර්දනයන් සම්බන්ධයෙන් රටේ ආරක්ෂක බලකායන් විවේචනය කරමින් සහ පාලක පන්තියට මූල්‍ය දූෂණ චෝදනා එල්ල කරමින් සම්මුඛ සාකච්ඡා සහ දේශන පැවැත්වීය. අහමදිනෙජාද් මහතා තමන්ටම ආවේණික වූ විශාල ප්‍රමාණයේ කාකි පැහැති වින්ඩ්බ්‍රේකර් (windbreaker) කබාය ඇඳීම අත්හැර දමා මනාව මසා නිමකළ සූට් (suits) ඇඳීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු සිය අවුල්සහගත රැවුල සකස් කරගත් අතර, බොටොක්ස් (Botox) ප්‍රතිකාර ලබා ගත් බවක් පෙනෙන්ට තිබූ අතර ඉංග්‍රීසි භාෂාව ඉගෙනීම ද ආරම්භ කළේය. ටෙහෙරානයේ පිහිටි සිය කාර්යාලයේදී, ඔහු රජයේ නිලධාරිවාදය (government bureaucracy) තුළ ගැටලුවලට මුහුණ දී සහය පතා පැමිණි සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දුක්ගැනවිලි ඇසීම සඳහා සෑම උදෑසනකම පැයක පමණ කාලයක් පොදු හමුවීම් පැවැත්වීය. සමහර අවස්ථාවලදී, ඔහු පෙත්සම්කරුවන්ට ණය ලබා දීම නිර්දේශ කරමින් රජයේ අමාත්‍යාංශ වෙත ලිපි යැවීය. එමෙන්ම ඔහු නිරන්තරයෙන් රට පුරා සංචාරය කළ අතර, නගරවල මෙන්ම ග්‍රාමීය පළාත්වල ද සිය ආධාරකරුවන් හමුවිය. අහමදිනෙජාද් මහතා සහ ඉරාන රජය අතර සබඳතාවය සංකීර්ණ එකක් විය. ජ්‍යෙෂ්ඨ නායකයන් ඔහු කොන් කර (marginalize කර) ඔහුගේ චලනයන් සීමා කළද, උත්තරීතර නායකයාට උපදෙස් දෙන ඉහළ පෙළේ කවුන්සිලයක අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් සමඟ අසුනක් ලබා ගැනීමට ඔවුහු අහමදිනෙජාද්ට ඉඩ දුන්හ. ඔහු යුද්ධය ආරම්භ වීමට දින කිහිපයකට පෙර, පෙබරවාරි මාසයේදී පැවැති එම කවුන්සිල රැස්වීමට ද සහභාගී ඇත. ඉරානයේ බොහෝ දෙනෙක් අහමදිනෙජාද් මහතාගේ මෙම පරිවර්තනය තුළ කපටි දේශපාලන චේතනාවන් දුටු අතර, ඔවුන් එය සැලකුවේ සිය ජනතාවාදී ප්‍රතිරූපය (populist credentials) ඔප් නැංවීමට සහ පාලක නිලධාරීන්ගෙන් තමන්ව ඈත් කර ගැනීමට දරන උත්සාහයක් ලෙසයි. ඔහු වැඩ කරන ජනතාව (working-class) අතර සිය ආධාරක පදනම රැකගත් අතර, ඔහුගේ උපදේශකයන්ට විශ්වාස වූයේ ඔහුගේ අරමුණ කවදා හෝ නැවත බලයට පැමිණීම වන බවය. "අහමදිනෙජාද් මෙය මුදල් වෙනුවෙන් කරන්නේ නැහැ... ඔහු සතුව මුදල් තිබෙනවා... ඔහු සතුව පුළුල් ආර්ථික ජාලයක් පවතිනවා... ඔහු එය කරන්නේ බලය වෙනුවෙන්... ඔහුට බලයේ ඉහළින්ම සිටීමට අවශ්‍යයි," අහමදිනෙජාද් මහතාගේ හිටපු සමීපතමයෙකු සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකයෙකු වන අබ්දොල්රේසා දවාරි (Abdolreza Davari) දුරකථන සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී පැවසීය. මෙම පුද්ගලයන් දෙදෙනා මීට වසර කිහිපයකට පෙර විරසක වී තිබුණි. අහමදිනෙජාද් මහතා විදේශීය බලවතුන්ගේ උදව් ඇතිව ඉරානයේ අනාගත නායකයා වීමේ සිය අභිලාෂයන් පිළිබඳව තමන්ගේ සමීපතම සගයන් සහ විශ්වාසවන්තයන් කිහිපදෙනෙකුට පවසා තිබු බව නම හෙළි නොකිරීමේ කොන්දේසිය මත අදහස් දැක්වූ ඔහුගේ සමීප කවයේ සිටි සගයෙකු පැවසීය.
අහමදිනෙජාද් මහතා ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීම සඳහා තුන් වතාවක්ම නුසුදුස්සෙකු කිරීමෙන් පසුව ඉස්ලාමීය ජනරජ පද්ධතිය පිළිබඳව කලකිරීමට පත්ව සිටි බව එම සගයා පැවසූ අතර, වත්මන් පද්ධතිය පවතින තාක් තමන්ට බලයට පැමිණිය නොහැකි බවට ඔහු නිගමනය කළ බව සඳහන් කළේය. යුද්ධයකින් හෝ පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් වීමක් සිදුවුවහොත්, ඇමරිකානුවන් සහ ඊශ්‍රායලය විසින් රට පිළිබඳව කිසිවක් නොදන්නා ඉරානයෙන් පිටත සිටින යම් විරුද්ධවාදී චරිතයක් තෝරා ගනු ඇතැයි සහ ඉරානය අස්ථාවර වනු ඇතැයි යන්න පිලිබඳ ඔහු කනස්සල්ලෙන් පසුවූ බව එම සගයා පැවසීය.

ඊශ්‍රායල බුද්ධි අංශයේ අවධානය සහ අහමදිනෙජාද්ගේ දේශපාලන අභිලාෂය

ඔහු තමන් වටා සිටි අයට තමන්ව හඳුන්වා දුන්නේ හිටපු රුසියානු ජනාධිපති බොරිස් යෙල්ට්සින් (Boris Yeltsin) වැනි ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකුගේ භූමිකාව රඟදැක්විය හැකි අයෙකු ලෙස වන අතර, තමන් බලයට පැමිණියහොත් ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ ඒබ්‍රහම් ගිවිසුමේ (Abraham Accords) කොටසක් ලෙස ඉරානය ඊශ්‍රායලය පිළිගෙන සබඳතා සාමාන්‍යකරණය කරනු ඇති බව ඔහු පැවසූ බව එම සගයා සඳහන් කළේය. එම වකවානුවේ බුද්ධි අංශ තක්සේරු කිරීම් පිළිබඳව මැනවින් දන්නා ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක නිලධාරීන් දෙදෙනෙකුට අනුව, ඊශ්‍රායල බුද්ධි ආයතන මෙම කාලය තුළ අහමදිනෙජාද් මහතා සහ ඉරාන පාලන තන්ත්‍රය අතර හටගනිමින් තිබූ විරසකය පිළිබඳව සමීපව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියේය. එහිදී ඔවුන්ගේ විශේෂ අවධානයට ලක් වූයේ, අහමදිනෙජාද් මහතා නැවත ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමෙන් නුසුදුස්සෙකු කළ අයතුල්ලා කමේනි සහ අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ චරිත කෙරෙහි ඔහු තුළ වර්ධනය වෙමින් පැවති දැඩි අමනාපයයි. විදේශීය මැදිහත්වීම්වලින් ඉස්ලාමීය ජනරජය ආරක්ෂා කිරීමට වගකිව යුතු ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) බුද්ධි අංශය තුළ අහමදිනෙජාද් මහතාගේ ක්‍රියාවන් සැකයට තුඩු දීමට පටන් ගත්තේය. මෙම පිළිබඳව මැනවින් දන්නා ආරක්ෂක බලකායේ සාමාජිකයන් දෙදෙනෙකුට සහ බුද්ධි අංශ නිලධාරියෙකුට අනුව.... අහමදිනෙජාද් මහතා 2017 වසරේදී ට්‍රම්ප් මහතා වෙත සහ පසුව සෞදි අරාබියේ ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමරු වෙත ප්‍රසිද්ධ ලිපි යැවීම ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව එම සැකය තවදුරටත් වර්ධනය විය. ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරය එම පුද්ගලයන් දෙදෙනාටම බෙහෙවින් ප්‍රශංසා කර තිබුණි. එම නිලධාරීන් සිව්දෙනාට අනුව, මෙම වසරේ එල්ල වූ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරයෙන් පසුව (එමඟින් අහමදිනෙජාද් මහතාව ආරක්ෂක බලකායේ නිරීක්ෂණයෙන් මුලින්ම මුදවා ගන්නා ලදී), ඉරාන බුද්ධි ආයතන විමර්ශන ආරම්භ කළ අතර ඊශ්‍රායලය සමඟ ඇති ඔහුගේ සබඳතාවය පිළිබඳ තොරතුරු එකිනෙක ගලපා හඳුනා ගැනීමට පටන් ගත්තේය.

විදේශීය හමුවීම් (Overseas meetings)

ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් ප්‍රථම වතාවට අහමදිනෙජාද් මහතා බඳවා ගැනීමට උත්සාහ කළේ කවදාද යන්න අපැහැදිලිය. ඉරාන නිලධාරීන් පැවසුවේ 2023 වසරේදී අහමදිනෙජාද් මහතා පරිසරය පිළිබඳ සමුළුවකට සහභාගී වීම සඳහා ගෝතමාලාවේ (Guatemala) සිදු කළ සංචාරයකදී අවම වශයෙන් යම් සබඳතාවක් හෝ පවත්වන්නට ඇති බවය. මෙම ආරාධනය ලැබුණේ ලතින් ඇමරිකාවේ අනෙකුත් රටවලට වඩා ඊශ්‍රායලය සමඟ සමීපතම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පවතින රටක් වන ගෝතමාලා රජයෙනි. අහමදිනෙජාද් මහතාට මෙම සංචාරය මඟහැරීමට සැබවින්ම හේතු වූයේ, ටෙහෙරානයේ ගුවන් තොටුපළේදී ආරක්ෂක බලකායන් විසින් ඔහු නතර කර, ඔහුට ගුවන් යානයට ඇතුළු වීමේ බලපත්‍රය (boarding pass) නිකුත් කිරීම සහ රටින් පිටවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙනි. ඔහු ගුවන් තොටුපළේ පැය ගණනාවක උද්ඝෝෂණාත්මක හිඳගැනීමක (sit-in එකක) නිරත වූ අතර, එහිදී ඔහු සාමාන්‍ය ඉරාන සංචාරකයන්, ගුවන් තොටුපළ සහ ගුවන් සේවකයන් සමඟ ඡායාරූප ලබා ගනිමින් සිය සමාජ මාධ්‍ය පිටුවල අඛණ්ඩව තොරතුරු පළ කිරීමත් සමඟ එය ප්‍රසිද්ධ දර්ශනයක් බවට පත් විය. අවසානයේදී, ඉරාන බලධාරීහු අහමදිනෙජාද් මහතාට ගුවන් යානයට නැඟීමට සහ සමුළුවට සහභාගී වීමට ඉඩ ලබා දුන්හ. "සමහර පිරිස් මට ගෝතමාලාවට සංචාරය නොකරන ලෙස පැවසුවා... මම ඔවුන්ට කිව්වා මගේ සහෝදරයා වන පරිසර ඇමති මට ආරාධනා කළා මෙය ලතින් ඇමරිකාවේ ඉතා වැදගත් රටක්." අහමදිනෙජාද් එම සංචාරයේදි එක් වීඩියෝවක පැවසීය. ඊළඟ වසරේදී, ඔහු ලුඩොවිකා විශ්වවිද්‍යාල සමුළුවට සහභාගී වීම සඳහා හංගේරියාව වෙත සිය ප්‍රථම සංචාරය සිදු කළ අතර බුඩාපෙස්ට්හිදී පසුගිය මාසය වන තෙක් වසර පහක් පුරා මොසාඩ් ආයතනය මෙහෙයවූ බාර්නියා මහතා හමුවිය. එම වකවානුවේදී දක්ෂිණාංශික අග්‍රාමාත්‍ය වික්ටර් ඕර්බන් (Viktor Orban) විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ හංගේරියාව, වෙනත් ඕනෑම යුරෝපීය ජාතියකට වඩා ඊශ්‍රායලය සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන ගිය අතර, ඕර්බන් සහ ඊශ්‍රායල අග්‍රාමාත්‍ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු එකිනෙකාගේ රටවල් වල සංචාරය කළහ. නෙතන්යාහු මහතා 2025 අප්‍රේල් මාසයේදී ලුඩොවිකා විශ්වවිද්‍යාලයේදී විශේෂ දේශනයක් පැවැත්වූ අතර, එහිදී ඔහු වෙත රාජ්‍ය සේවා සම්මානයක් ද පිරිනමන ලදී.

බුඩාපෙස්ට් සංචාරය සහ රහසිගත හමුවීම්

මාස දෙකකට පසුව, ඊශ්‍රායලය ඉරානය තුළ යුද්ධයක් ආරම්භ කිරීමට දින කිහිපයකට පෙර, අහමදිනෙජාද් මහතා නැවතත් බුඩාපෙස්ට් වෙත පැමිණි අතර, එම සංචාරය ඔහුට ඊශ්‍රායල බුද්ධි අංශ නිලධාරීන් හමුවීම සඳහා යොදාගත් ව්‍යාජ ආවරණයක් විය. ඉරාන ආරක්ෂක බලකායේ 'අන්සාර්' (Ansar) ඒකකයේ සිටි, ඔහුගේ සියලුම විදේශීය සංචාරවලදී ඔහු සමඟ ගිය ඔහුගේ ඉරාන ආරක්ෂකයන් වාර්තා කළේ, 2025 ජූනි සංචාරය අතරතුර අවම වශයෙන් අවස්ථා දෙකකදී හෝ ඔහු සිය ආරක්ෂක රැකවලෙන් මිදී දිගු සාකච්ඡා සඳහා අතුරුදහන් වීමට සමත් වූ බවය. මෙම සංචාරය පිළිබඳ වාර්තාවක ආරක්ෂකයන් සඳහන් කළේ, ඔවුන් ඔහුගේ මෙම අතුරුදහන් වීම් පිළිබඳව අහමදිනෙජාද් මහතාගෙන් ප්‍රශ්න කළ අතර එහිදී තමන් විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්යවරුන් හමුවෙමින් සිටි බව ඔහු තමන්ට පැවසූ බවය. ඒ බව ඉරාන ආරක්ෂක බලකායේ සාමාජිකයන් දෙදෙනා සහ එක් බුද්ධි නිලධාරියෙක්ද ප්‍රකාශ කළහ. විශ්වවිද්‍යාල සමුළුවේදී, හිටපු ඉරාන ජනාධිපතිවරයා ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් සිය දේශනය පැවැත්වූ අතර, මීට පෙර සිය සෑම දේශනයක් ආරම්භයේදීම තමන් නිරන්තරයෙන් ගායනා කළ තමන්ටම ආවේණික වූ කුරාණ වැකිය (Quranic verse එක) මෙහිදී අත්හැර දැමීම හේතුවෙන් එහි සිටි පිරිස පුදුමයට පත් කළේය. මනාව මසා නිමකළ තද නිල් පැහැති සූට් එකකින් සැරසී සිටි ඔහු, සිය සමාජ මාධ්‍ය පිටුවේ පළ කර තිබූ එම සංචාරයේ වීඩියෝවලට අනුව, "පොදු මානුෂීයභාවය" (shared humanity) සහ "වෙනස් වන ලෝක පටිපාටියක්" (changing world order) පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, නව ලෝකයක් බිහි විය හැකි ආකාරය පිළිබඳව සිය පෞද්ගලික අදහස් ඉදිරිපත් කළේය. ඔහු විශ්වවිද්‍යාල උපකුලපතිවරයෙකු වූ ඩෙලි මහතා වෙත පැරණි ඉරාන කවියෙකු වූ ෆර්ඩව්සි (Ferdowsi) විසින් රචිත 'රජවරුන්ගේ පොත' (Book of Kings) හි පිටපතක් තෑගි කළේය. ඩෙලි මහතා අහමදිනෙජාද් මහතා වෙත විශ්වවිද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනයක් පිරිනමුවේය. පසුගිය මාසයේ පැවැති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, ඩෙලි මහතා පැවසුවේ අහමදිනෙජාද් මහතා වෙත මෙම ආරාධනය සිදු කිරීමේදී තමන් හුදෙක් "strohmann" — ජර්මන් භාෂාවෙන් "ඉදිරි පෙළ පුද්ගලයෙකු" (frontman) හෝ "ලී බෝනික්කෙකු" (puppet) වැනි භූමිකාවක් පමණක් ඉටු කළ බවයි. කළු පැහැති පර්ජෝ රථයෙන් ටෙහෙරානයේ සිය නිවසින් ඔහුව රැගෙන ගිය පෙබරවාරි මස අගභාගයේ සිට පසුගිය සතිය වන තෙක් අහමදිනෙජාද් මහතා ප්‍රසිද්ධියේ දැකගත නොහැකි විය. පසුගිය සඳුදා, ඔහු අයතුල්ලා කමේනිගේ අවමංගල්‍ය පෙරහැරේ කොටසක් ලෙස කෙටි, පුදුමසහගත පෙනී සිටීමක් සිදු කළේය. පෙරහැරේ වීඩියෝ දර්ශනවලින් පෙන්නුම් කළේ අහමදිනෙජාද් මහතා ෆැරන්හයිට් අංශක 90 ක දැඩි උණුසුම මධ්‍යයේ වුවද ඝන කබායක් (heavy jacket ) ඇඳ, සිය නිකට දක්වා පහතට දැමූ සෞඛ්‍ය ආරක්ෂිත මුහුණු ආවරණයක් (surgical mask) සහිතව සිටින ආකාරයයි. ඉරානයේ දැනට ජීවත්ව සිටින අනෙකුත් හිටපු ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනා වන හසන් රවුහානි (Hassan Rouhani) සහ මොහොමඩ් ඛාටමි (Mohammad Khatami) සඳහා මෙලෙස ආරාධනා කර නොතිබූ අතර ඔවුන් අවමංගල්‍ය උත්සවයේ කිසිදු අවස්ථාවකට පෙනී සිටියේ නැත. අහමදිනෙජාද් මහතා සිය හිස පහතට නමාගෙන, කිසිවක් කතා නොකර, සෑම පැත්තකින්ම ආරක්ෂක භටයන් සේ පෙනෙන පිරිසක් පිරිවරාගෙන සිටියේය.